4 . - الرّحمن الرّحيم به نزديك اهل معانى درست آن است كه الرّحمن من له الرّحمة ، و تفسير الرّحمة ارادة النّعمة . رحمن آن است كه رحمت صفت اوست ، و رحمت ارادت نعمت است . و درست آن است كه ميان « رحمن » و « رحيم » هيچ فرقى نيست از روى معنى ، همچنان‌كه ندمان و نديم به يك معنى است . و جمع ميان اين هر دو كلمه تأكيد راست . چنان كه گويند : فلان جاد مجدّ . اكنون از روى سرّ و حقيقت و معنى و طريقت ، در اين اسم سخن گفته شود به قدر امكان : اللّه اخبار است از قدرت حق - جلّ جلاله - بر ابداع ، الرّحمن الرّحيم اخبار است از نصرت او به امتناع . پس وجود مراد او به قدرت او ، و توحيد عباد او به نصرت او . و سرّى ديگر در اين كلمه آن است كه 1 سماع « اللّه » موجب هيبت است و هيبت سبب فنا و غيبت است . و سماع الرّحمن الرّحيم موجب حضور به حضرت است و حضور سبب بقا و قربت است . پس هر كه در سماع اللّه است در كشف جلال مدهوش است ، و هر كه در سماع الرّحمن الرّحيم است در بسط جمال بىهوش است . سرّى ديگر ؛ سماع اين كلمه شرابى است در قدح فرح ريخته ، در كأس استيناس كرده ، حقّ - جلّ جلاله - احباب خود را بىواسطه داده . فاذا شربوا طلبوا و اذا طلبوا طربوا و اذا طربوا